“Cần Thơ gạo trắng nước trong”

Là một đứa lăng xăng hay thích tìm hiểu nơi này nơi kia, mặc dù cũng đã vài lần vào miền Nam, nhưng hầu hết chỉ dừng lại ở Sài Gòn chứ chưa thực sự đặt chân sang miền Tây. Mượn cớ của giải chạy, mình có cơ hội khám phá vùng đất này.

Điều đầu tiên khi đặt chân tới đây là thời tiết khá oi nóng vào ban ngày. Nhưng đến chiều tối, khi nắng dần tắt và gió lên, không khí trở nên rất dễ chịu. Mặc dù là thành phố trực thuộc trung ương, nhưng mình vẫn cảm nhận được sự trong lành, dễ thở hơn hẳn những thành phố lớn khác. Ở đây không phải nơi của những toà nhà cao ốc chót vót san sát nhau, mà vẫn còn khoảng không để đêm xuống có thể nhìn thấy cả bầu trời sao.

Mình vào trước. Trong lúc đợi Hiếu hạ cánh, mình lang thang quanh những con đường gần homestay để bắt nhịp dần với nơi đây. Nhịp sống giống như cách dòng sông lớn chảy qua thành phố vậy, êm đềm, nhẹ nhàng, thư thả nhưng không hề thiếu sinh động. Dường như thành phố ngủ khá sớm, hàng quán không mở quá khuya, cũng không có những dãy dịch vụ chong đèn sáng rực, khách ra vào nườm nượp.

Ngày đầu tiên mình cũng muốn kết thúc nhẹ nhàng để lấy sức cho sáng sớm hôm sau bắt đầu vắt năng lượng trên đường chạy. Vậy nên hai đứa chọn đi ăn vịt chao để tránh bụng dạ lạ đồ ăn.

Cần Thơ hiền hoà

Không hiểu sao mình khá thích tìm hiểu nhịp sống nightlife khi đặt chân đến bất kỳ nơi mới nào. Trong mình luôn cảm nhận ban đêm có một năng lượng rất khác. Nó có thể mang nhiều lớp lang của sự thiếu an toàn, nhưng đồng thời cũng phản ánh rõ nhất nhịp điệu của một địa danh.

Mình để dành sự khám phá này vào một tối chủ nhật, thời điểm mà các quán bar sẽ không quá đông khách. Đúng như dự cảm, nơi đây vẫn có nhạc, có đồ uống có cồn, nhưng không phải những màn cháy hết mình, mà vẫn giữ được sự chất phác rất đáng yêu.

Sau khi trải nghiệm đủ, mình ra về với sự hài lòng trọn vẹn. Không phải những màn ép giá với khách lạ đi một mình như mình từng đề phòng, mà thay vào đó là sự ân cần rất tự nhiên, có lẽ là bản tính của người nơi đây.

Sự hài lòng ấy còn được nối tiếp bởi anh tài xế taxi chở mình về. Thấy mình có chút ngà ngà, anh tỏ ra khá lo lắng thật sự. Anh xin số liên lạc để chắc rằng mình đã về an toàn, hỏi han không phải để chèo kéo hay kiếm chác thêm điều gì, mà đơn giản là để nếu giữa chốn xa lạ mình cần hỗ trợ thì vẫn có người đưa tay giúp đỡ.

Nếu bạn làm những điều ấy với một trái tim không hướng thiện, người đối diện sẽ cảm nhận ra ngay. Nhưng mình tin anh ấy thật sự có một cái tâm trong lành, là sự đồng cảm giữa người với người chứ không vụ lợi gì cả. Hiếm khi mình cảm nhận được điều ấy từ một người hoàn toàn xa lạ.

Cần Thơ nhân văn

Nếu như hôm trước là tìm hiểu thành phố mới qua những quán xá quen thuộc, thì sáng hôm sau, dưới sự dẫn dắt của má Thắm, mình được trải nghiệm như một phần của nhịp sống nơi đây.

Sáng sớm, mình được dẫn ra bến tàu để lênh đênh trên sông Cần Thơ hướng về chợ nổi. Câu đầu tiên mình phải thốt lên là: “Map này lạ thật!”

Nếu như đã quá quen với cuộc sống thành thị, vùng biển hay núi non, thì nền văn minh sông nước này quả thực sẽ khiến bạn ngạc nhiên. Người ta di chuyển bằng những chiếc ghe vừa tầm, vừa là nhà vừa là nơi trao đổi hàng hoá. Không quá đông đúc đến mức kẹt cứng, nhưng vẫn tạo thành một mạng lưới dân sinh để trao đổi đủ mọi mặt hàng, từ nông sản, hoa trái, bánh trái đến nước non.

Thay vì biển hiệu quảng cáo như trên đất liền, trước mũi mỗi chiếc ghe người ta treo cao một loại hoa quả nào đó để báo cho người khác biết mình đang bán gì. Gần phía bờ, thi thoảng lại có những trạm xăng dầu nổi để tiếp tế. Bạn có thể hình dung một cây xăng bình thường với vài trụ bơm lớn, chỉ khác là chúng lềnh bềnh trên mặt nước. Một sự thích nghi rất thú vị của người dân nơi đây.

Đến gần khu chợ, mình được thưởng thức bữa sáng cũng ngay trên ghe luôn. Người ta tiến lại gần nhau, buộc thuyền với nhau bằng dây rồi chuyền hàng từ ghe này sang ghe khác. Hôm ấy mình chọn một tô bún riêu. Theo mình, nó không quá ngọt như người ta hay tưởng tượng về đồ ăn miền Tây, mà vị rất hài hoà và đầy đặn.

Thi thoảng lại có vài chiếc ghe bán hoa quả áp sát lại gần. Họ bước lên thuyền, mời nếm thử vài loại trái cây rồi cười xoà nếu mình từ chối. Mình thấy khá thú vị với cách người ta tiếp cận nhau trên sông nước. Nếu như trên đất liền, chỉ cần va quệt xe thôi cũng dễ nảy sinh cãi vã, thì trên sông, việc va chạm gần như là điều không tránh khỏi. Nhưng chính sự đụng chạm vật lý ấy lại vô tình gỡ bỏ khá nhiều rào cản tâm lý giữa người với người, tạo cơ hội cho một quần thể dân sinh liên kết chặt chẽ với nhau.

Gần trưa, mình tiếp tục được Hương — con gái má Thắm — dẫn đi Cồn Sơn. Trước khi đặt chân lên bãi bồi phù sa rộng chừng bảy mươi héc-ta ấy, tụi mình được ghé thăm khu nuôi và bảo tồn thuỷ sản.

Thoạt nhìn, chúng giống những chiếc bè mà mình từng gặp ở nhiều nơi khác. Nhưng điều đặc biệt là những chú cá ở đây hiền lành và thân thiện đến lạ. Dường như chúng chẳng hề sợ khách lạ, thậm chí còn như những chú chó nhỏ thân thiện, bơi thành từng đàn ánh vàng ánh trắng theo chân du khách, rỉa tay rỉa chân nếu đưa xuống nước.

Mình cũng thấy cực kỳ thú vị với những chú cá cung thủ lầm lì dưới nước. Hễ thấy dấu hiệu của côn trùng cách mặt nước vài mét là chúng lập tức bắn tia nước lên để hạ con mồi. Một thứ trước giờ mình chỉ thấy trên phim tài liệu nay lại được chứng kiến tận mắt.

Điểm đặc biệt hơn nữa là đàn cá tra bơi lượn, dẫn đầu bởi một con cá đen không có mắt. Mình thật sự bất ngờ khi biết nó dùng khứu giác để dẫn dắt cả đàn. Vậy chẳng phải kẻ không nhìn được chưa chắc đã là người mù đâu đúng không haha.

Xung quanh đàn cá tra là những đàn cá đỏ tung tăng bơi theo. Hương kể chúng sống cộng sinh với cá tra bằng cách ăn phần chất thải của đàn cá lớn hơn. Thiên nhiên thật thú vị khi để chúng đi cùng nhau như vậy. Thứ loài này bỏ đi lại là điều loài khác cần để tồn tại. Một sự tuần hoàn rất đáng kinh ngạc.

Con người nhiều khi bị chi phối bởi cái tôi riêng rẽ, chê bai hay khinh miệt những điều mình không mong muốn, mà quên mất rằng bản thân cũng chỉ là một phần trong hệ sinh thái lớn hơn.

Hương kể thêm rằng nếu một con cá tra trong đàn bị bắt, cả đàn sẽ bỏ đi và không quay lại nơi nguy hiểm ấy nữa. Vì vậy những chiếc bè ở đây hoàn toàn không quây lưới. Những chú cá dưới chân mình là cá tự nhiên thật sự. Chúng ở lại vì biết nơi này không có nguy hiểm.

Một quần thể mà con người và thiên nhiên có thể hoà hợp với nhau đến vậy thực sự gợi lên rất nhiều niềm tin về sự nhân văn trong lòng người ghé thăm.

Chiếc bè cá ấy như mở trái tim mình ra, để tiếp tục đặt chân lên Cồn Sơn với sự trầm trồ về cuộc sống nơi đây.

Nếu người ta nói khu vườn là biểu tượng của thiên đường, thì nơi này giống như nhiều thiên đường được kết nối với nhau vô cùng khăng khít. Khoảng bốn mươi hộ dân nơi đây cùng sinh sống trên vùng đất phù sa màu mỡ, được thiên nhiên ưu đãi khí hậu nóng ẩm quanh năm nên hoa trái gần như lúc nào cũng trĩu cành.

Bạn có thể ghé vào bất kỳ nhà nào cũng được thưởng thức sản vật của những hộ khác, bởi họ liên kết với nhau theo tinh thần hợp tác xã. Tinh thần cộng sinh thay vì cạnh tranh ấy làm mình thấy ấm lòng, như được sưởi ấm bởi một niềm mong mỏi về sự đoàn kết giữa con người với nhau — điều ngày càng hiếm giữa những bon chen của cuộc sống đô thị.

Không chỉ có hoa trái, trên đảo còn có những ao cá lóc rộng lớn. Người dân nuôi và huấn luyện chúng những trò rất thú vị. Họ gõ chiếc thau nhôm để tạo phản xạ, rồi tung mồi lên. Lập tức hàng chục chú cá lóc “bay” khỏi mặt nước để đớp mồi. Có người còn sáng tạo ra cả chiếc bình sữa, đưa xuống nước là đàn cá lao đến tranh nhau tớp mồi như những đứa con nít.

Điều khiến mình shock nhất là khi nghe họ nói những chú cá này nuôi xong rồi sẽ… phóng sinh.

Mình ngơ ngác hỏi: “Không phải nuôi để khai thác phục vụ tiêu dùng sao?”

Người nuôi chỉ cười:

“Bọn em bảo tồn thôi. Nuôi riết thành vật nuôi rồi, giết tội lắm, sao ăn được.”

Mình thật sự bất ngờ trước câu trả lời ấy.

Nhưng rồi lại băn khoăn, nếu nuôi rồi thả thì mô hình kinh tế hoạt động kiểu gì?

Câu trả lời hoá ra lại rất đơn giản và thú vị: du lịch xanh.

Những người như mình đang góp phần duy trì mô hình ấy. Những chú cá giống như một phần của hệ sinh thái tham quan, được sống, được lớn lên và tự do rời đi khi trưởng thành.

Ôi chao, một mô hình kinh tế quá đỗi nhân văn khiến người ta phải thán phục vì sự tử tế này.

Cần Thơ hoài niệm

Mình nhớ giọng má Thắm chùng xuống khi kể về người dân nơi đây. Hầu hết những người còn duy trì chợ nổi là những người đã sống rất lâu với sông nước. Còn người trẻ, họ dần rời đi về những nơi thành thị.

Dù sao cũng khó trách được ai. Một cuộc sống quanh quẩn bên khúc sông khó tạo ra nhiều cơ hội đổi thay. Khi cầu đường phát triển hơn, giao thông thuận tiện hơn, hàng hoá lưu thông bằng đường bộ dễ dàng hơn, những phiên chợ trên sông cũng dần thưa vắng.

Cuộc sống vẫn phải tiếp tục. Một nét văn hoá rồi cũng sẽ từ từ phai đi theo thời gian.

Mình thấy may mắn vì vẫn còn được chứng kiến những nét đẹp nơi đây. Dù không còn nhộn nhịp như trước, nhưng vẫn đủ để khơi lại trong lòng mình một Cần Thơ hồn hậu, hiền hoà và rất đỗi tử tế.